ज्येष्ठ गायक अशोक देवकुळे वाढदिवस

 25 डिसेंबर 2025

    परवा तब्बल पन्नास वर्षांनंतर माझ्या कॉलेजमधील होस्टेलमेट श्री. अशोक देवकुळे यांचा अचानक आलेला फोन मनाला सुखद आश्चर्य देणारा ठरला. १९७५ नंतर प्रथमच त्यांच्याशी संपर्क झाल्याने त्या काळातील अनेक आठवणींवर मनमुराद गप्पा रंगल्या. त्या आठवणींनी माझ्या डोळ्यांच्या कडा जशा ओल्या झाल्या, तशाच त्यांच्याही झाल्या असतील, असे जाणवले.

      श्री. देवकुळे यांच्या रक्तातच गायकी भिनलेली आहे, हे त्यावेळी प्रकर्षाने जाणवत असे. कॉलेजनंतर लेबर स्कीमअंतर्गत दिवसभर कष्टाचे काम करून संध्याकाळी जेवणाची घंटा कधी वाजते याची वाट पाहत असताना त्यांच्या सुरेल आवाजाने सगळा थकवा क्षणात नाहीसा होत असे. विशेषतः ते द्वंद्वगीत गाताना होस्टेलमध्ये कुठून तरी एखाद्या सुरेल मुलीचा आवाज येतोय की काय, असा प्रश्न अनेकांना पडत असे. वाद्य म्हणून त्यांचे रूममेट ट्रंकच्या पेटीचा वापर करून त्यांना साथ देत.
मुंबई महानगरपालिकेच्या ऑडिट विभागातील उच्च पदावरून निवृत्त झाल्यानंतर *‘वंडर ऑफ ऑर्केस्ट्रा’* ची स्थापना करून त्यांनी एआयच्या माध्यमातून त्यांच्या गाण्यांचे ३५ भाषांमध्ये रूपांतर  केले आहे. या संवादादरम्यान माझ्या *'जीवन तरंग'* या आत्मचरित्राविषयी चर्चा झाली. डिसेंबर २०२१ मधील पुस्तक प्रकाशनाचा दिवस डोळ्यांसमोर जसाच्या तसा उभा राहिला. 
       

       माझ्या पुस्तकाच्या पहिल्या आवृत्तीच्या १००० प्रती भेट स्वरूपात देऊन माझे जीवनगाणे श्री सरस्वती मुखातून साहित्य रसिकांना ऐकविण्याचा मी मनापासून प्रयत्न केला आहे. पुस्तक वाचून अनेकांनी ते भावल्याच्या प्रतिक्रिया दिल्या आहेत.
    
बाळासाहेब शिंत्रे
9820892699

४ जानेवारी २०२६

*शून्यातून स्वरविश्व उभे करणारा कलाकार – श्री. अशोक देवकुळे.*

काही माणसं आयुष्य जगत नाहीत, ती इतिहास घडवतात. काही जण कला सादर करत नाहीत,
ती कलेला अर्थ देतात किंवा ती माणसं कला जगतात. त्यांच्या प्रत्येक श्वासात कलेचा सुगंध येत असतो.
अशाच दुर्मीळ व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक नाव म्हणजे —
ऑर्केस्ट्रा विश्वातील एक चालतं–बोलतं विद्यापीठ,
स्वरांची अखंड तपश्चर्या करणारे, शून्यातून विश्व उभे करणारे ज्येष्ठ व अद्वितीय गायक श्री. अशोक देवकुळे!
आज त्यांच्या ७१ व्या वाढदिवसानिमित्त, केवळ शुभेच्छा देणे पुरेसे नाही; त्यांच्या प्रदीर्घ, संघर्षमय, प्रेरणादायी आणि सुवर्णाक्षरांनी लिहिलेल्या संगीतयात्रेला नतमस्तक होऊन वंदन करण्याचा हा क्षण आहे.

शून्यापासून सुरू झालेली स्वरयात्रा सुविधा, मंच, प्रकाशझोत किंवा मोठी नावं यांचा आधार नसताना,
केवळ स्वतःच्या कंठातल्या आत्मविश्वासावर
आणि मनातल्या अढळ श्रद्धेवर उभा राहिलेला हा कलाकार खऱ्या अर्थाने self-made आहे.
ना कुणाची शिफारस, ना कुठल्या घराण्याचा वारसा —
होता तो फक्त स्वतःवरचा विश्वास, रोजचा रियाज,
आणि “आपण काहीतरी वेगळं करायचं” ही अस्वस्थ जिद्द.जिथे अनेकांची स्वप्नं थांबली, तिथून श्री. अशोक देवकुळे यांनी स्वरांचं विश्व विस्तारायला सुरुवात केली.
स्वरांची साधना, जी चमत्कार घडवते लता मंगेशकरांची नजाकत, मोहम्मद रफींची करुणा, किशोर कुमारांची मस्ती, मुकेशांची वेदना,आशा भोसले यांची चपळता,
गुलाम अलींची गझल,एस. पी. बालसुब्रमण्यम यांची व्यापकता —हे सगळं केवळ अनुकरण नव्हे,तर त्या आत्म्यांना आपल्या स्वरात उतरवण्याची सिद्धी
श्री. देवकुळे यांनी साध्य केली.
गाण्यातून सनईचा नाद, बासरीची कोवळीक,
मेंडोलिनचा गोडवा निर्माण करून ते रसिकांसमोर डोळ्यांसमोर जिवंत संगीतचित्र उभं करतात.
ही कला शिकवून मिळत नाही, ती तपश्चर्येतूनच प्राप्त होते.

गेली ५५ वर्षे भारतातील कानाकोपरा आणि परदेशातील अनेक व्यासपीठे त्यांच्या स्वरांनी गाजली. हजारो कार्यक्रम,लाखो श्रोते, असंख्य टाळ्या —पण त्याहून मौल्यवान गोष्ट म्हणजे रसिकांच्या मनात निर्माण झालेली श्रद्धा.

पार्श्वगायक शब्बीर कुमार, शैलेन्द्र सिंग, सुषमा श्रेष्ठ, रवींद्र जैन, प्रल्हाद शिंदे, रवींद्र साठे, चारुशीला बेलसरे, उषा टिमोथी, दीदार सिंग यांसारख्या दिग्गजांचा सहवास मिळणं हे केवळ योगायोग नव्हे, तर त्यांच्या कलेची पोचपावती होती. सन्मान, पण अहंकार नाही जपान सरकारचा विशेष गौरव, महाराष्ट्र शासनाचे प्रशस्तीपत्र,
अनेक संस्थांचे पुरस्कार, वृत्तपत्रे  मुलाखती —हे सगळं त्यांच्या कार्याची साक्ष आहे.

दिवाळी अंकांतून त्यांच्या मुलाखती प्रकाशित झाल्या आहेत. त्यामध्ये मदर तेरेसा, रोनाल्ड रेगन, सुनील गावसकर, आशा भोसले, चंदू पारखी, सयाजी शिंदे, श्रीमंत अभयसिंह राजे भोसले, जयश्री गडकर, विठू बापू वाटेगावकर अशा मान्यवर व्यक्तिमत्त्वांचाही समावेश होता, हे विशेष उल्लेखनीय आहे.

तसेच रजनी तारीक नाईट, ज्यु. मेहमूद नाईट, हेलन नाईट, मधुमती–मनोहर–दीपक नाईट, एक शाम रफी के नाम, एस. कुमार ऑर्केस्ट्रा, दीदार सिंग अँड पार्टी स्टार परेड ऑर्केस्ट्रा यांसारख्या नामांकित ऑर्केस्ट्रामध्ये काम करण्याची संधीही त्यांना मिळाली.

मात्र विशेष गोष्ट अशी की इतकं यश मिळूनही त्यांच्या आवाजात नम्रता आहे, आणि वागण्यात माणुसकी.
मोठेपण मिरवणारे अनेक पाहिले, पण मोठेपण जपणारा कलाकार श्री. अशोक देवकुळे यांच्यासारखा क्वचितच भेटतो. मान्यवरांचा आशीर्वाद, जनतेचं प्रेम
इंदिरा गांधींपासून अटल बिहारी वाजपेयी, बाळासाहेब ठाकरे, शरद पवार, आनंद दिघे अशा अनेक थोर व्यक्तींचे आशीर्वाद आणि दिलीप कुमार, देव आनंद, राजेश खन्ना, हेमा मालिनी, रेखा यांसारख्या चित्रपटसृष्टीतील दिग्गजांसमोर गायन — ही त्यांच्या कलेची सर्वोच्च पावती आहे.

श्री. अशोक देवकुळे हे केवळ गायक नाहीत, ते एक परंपरा आहेत. ते केवळ गात नाहीत, ते पुढील पिढीला सांगतात — “तुमच्याकडे स्वर असो वा नसो,
जिद्द असेल तर विश्व उभं राहू शकतं.”

श्री. अशोक देवकुळे हे माझे कॉलेजमधील जिवलग होस्टेलमेट. आठवडाभरापूर्वी तब्बल पन्नास वर्षांनंतर त्यांचा अचानक आलेला फोन मनाला सुखद आश्चर्य देणारा ठरला. १९७५ नंतर प्रथमच त्यांच्याशी संपर्क झाल्याने त्या काळातील असंख्य आठवणींना उजाळा मिळाला आणि मनसोक्त गप्पा रंगल्या. त्या आठवणींनी माझ्या डोळ्यांच्या कडा जशा ओलावल्या, तशाच त्यांच्या डोळ्यांतही भावना दाटून आल्या असाव्यात, असे प्रकर्षाने जाणवत होते.

श्री. देवकुळे यांच्या रक्तातच गायकी भिनलेली आहे, हे त्या कॉलेजच्या दिवसांतही स्पष्ट जाणवत असे. कॉलेज संपल्यानंतर लेबर स्कीमअंतर्गत दिवसभर कष्टाचे काम करून, संध्याकाळी जेवणाची घंटा कधी वाजते याची वाट पाहत असताना, त्यांच्या सुरेल आवाजाने सगळा थकवा क्षणार्धात नाहीसा होत असे. विशेषतः ते द्वंद्वगीत गात असताना, होस्टेलमध्ये कुठून तरी एखाद्या सुरेल मुलीचा आवाज येतोय की काय, असा प्रश्न अनेकांच्या मनात निर्माण होत असे. वाद्यांची अनुपस्थिती असताना त्यांचे रूममेट ट्रंकच्या पेटीला ताल देत त्यांना मनापासून साथ देत.

मुंबई महानगरपालिकेच्या ऑडिट विभागातील उच्च पदावरून निवृत्त झाल्यानंतर त्यांनी ‘वंडर ऑफ ऑर्केस्ट्रा’ ची स्थापना करून आधुनिक AI तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून त्यांना भारतीय २० भाषेमध्ये आणि विदेशी १५ भाषांमध्ये विशेष प्रसिद्धी मिळवून दिली आहे, हे समजल्यावर माझे मन अक्षरशः भारावून गेले. त्यांना लवकरात लवकर प्रत्यक्ष भेटण्याची तीव्र इच्छा मनात दाटून आली आणि तो योगायोग म्हणावा लागेल.
४ जानेवारी २०२६ रोजी साजऱ्या होणाऱ्या त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त आमची ती बहुप्रतीक्षित भेट अखेर घडून आली.

आज त्यांच्या ७१ व्या वाढदिवसानिमित्त इतकंच म्हणावंसं वाटतं —
👉 शून्यातून सुरुवात करून, स्वतःच्या कलेच्या बळावर
स्वरांचं अखंड विश्व उभं करणाऱ्या या महान कलाकाराला शतायुषी आयुष्य लाभो.
👉 त्यांचा स्वर, त्यांची प्रेरणा आणखी अनेक पिढ्यांना दिशा देत राहो. ज्येष्ठ गायक श्री. अशोक देवकुळे यांना
वाढदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा! ते सदैव असेच अमर राहो— स्वरांमधून! 🎶🌹

शुभेच्छुक
श्री बाळासाहेब शिंत्रे
9820892699
डी.जी. कॉलेज ऑफ कॉमर्स सातारा,
होस्टेलमेट